Derviş

Boşnak yazar Meşa Selimoviç'in 1966'da yayınlanan "Derviş ve Ölüm" adlı romanı, ülkesinin kültürel hayatında büyük öneme sahiptir. Değişik dönemlerde birçok eleştirmenin inceleme konusu olan "Derviş ve Ölüm"ün başarı grafiği sürekli yükselmiş, otuz değişik dile çevrilmiş ve Yugoslavya'nın en önemli edebiyat ödüllerine lâyık görülmüştür.

Yugoslavya'da edebiyat dersleri programında yer almış olan "Derviş ve Ölüm"ün ele aldığı temalar, romana evrensel bir boyut kazandırır. "Derviş ve Ölüm" tarihsel dönemlere veya koşullara bağlı özel durumlardan çok, insan doğasının zaaflarını, ihtiraslarını ve değişimlerini anlatması açısından Shakespeare dramlarına benzer.

"Derviş ve Ölüm" kusursuz dramaturjisi ile sinema sanatı için ideal bir malzemedir. Yönetmen Alberto Rondalli tarafından yazılan "Derviş"in senaryosu, insanın varoluşuna dair soruları, romanın başkahramanı Ahmet Nurettin'in deneyimleri aracılığı ile tartışır. "Derviş" Osmanlı döneminde küçük bir kasabadaki bir tekkede yaşayan Mevlevi şeyhi Ahmet Nurettin'in hayatını anlatır.

Mutlak dinî doğrular üzerine kurulu dünyasında yaşayan Ahmet Nurettin, olaylar karşısında hep seyirci kalmış, gerçeklerden ve çelişkilerden kaçmıştır. Öte yandan, diğer insanlara yol gösterici olma iddiasındadır. Ancak yaşam, onu kaçtığı her şeyle yüzleşmeye zorlayacaktır. Hikâye, Nurettin'i geri dönülmez bir yola ve felaketlere sürükleyecek bir olayla açılır.

Nurettin'in erkek kardeşi, suçsuz yere tutuklanıp hapsedilir. Dönemin bozulmuş hukuk sistemi içinde, kötü bir yargılama sonucunda idama mahkûm edilerek öldürülür. O zamana dek iktidar sahiplerince korunduğuna inanan Nurettin'in çabaları sonucu değiştirememiştir. Sağlam dünyasının temel taşları sarsılan Nurettin, bunun sorumlularına karşı müthiş bir öfkeye kapılır ve isyan eder.

Bu öfke ve isyan sonucu "kutsallık" ve "sonsuzluk" katından iner, yıkıcı duygulara sürüklenerek, gittikçe daha kusurlu ve güvensiz bir kişiliğe bürünür. Artık, düşmanlarının silâhlarıyla kuşanacaktır. İntikam hisleri ile halkı tahrik eder. Çıkan isyan sonucu Nurettin'in düşmanları öldürülür ve Nurettin, isyan sırasında öldürülen Kadı'nın yerine geçer. Artık iktidar sahibi, kendisidir. Ne var ki iktidar mekânizması, Nurettin'i, en yakın dostu Hasan'a ihanete zorlayacaktır. Ve böylece Nurettin, erkek kardeşinin ölümüne yol açan kararın aynısını, Hasan için almak zorunda kalır. Filmin zincirleme gelişen konusu, kaderin zaferi ile sonuçlanacaktır.